Gulf
oi-Jithin TP
സൗദി അറേബ്യ, പാകിസ്ഥാന്, തുര്ക്കി എന്നീ രാജ്യങ്ങളുടെ കൂട്ടായ്മയിലേക്ക് ബംഗ്ലാദേശും. തങ്ങളുടെ തന്ത്രപരവും സാമ്പത്തികവുമായ താല്പ്പര്യങ്ങള് സൂക്ഷ്മമായി വിലയിരുത്തിയ ശേഷം ഈ കൂട്ടായ്മയുടെ ഭാഗമാകുന്ന കാര്യം പരിഗണിക്കാമെന്ന് ബംഗ്ലാദേശ് വ്യക്തമാക്കി. ‘മക്ക സംയുക്ത പ്രതിരോധ കരാര്’ പ്രകാരം, ഇതില് ഏതെങ്കിലും ഒരു രാജ്യത്തിന് നേരെ ഉണ്ടാകുന്ന സായുധ ആക്രമണത്തെ മൂന്ന് രാജ്യങ്ങള്ക്കും നേരെയുള്ള ആക്രമണമായി കണക്കാക്കും.
സൗദി അറേബ്യ, പാകിസ്ഥാന്, തുര്ക്കി എന്നിവ ഉള്പ്പെടുന്ന സാമ്പത്തിക – പ്രതിരോധ കൂട്ടായ്മയില് പങ്കുചേരുന്നതിനോട് ബംഗ്ലാദേശിന് അനുകൂലമായ നിലപാടാണുള്ളതെന്നും, എന്നാല് സ്വന്തം താല്പ്പര്യങ്ങള് കൃത്യമായി പരിശോധിച്ച ശേഷമേ അന്തിമ തീരുമാനമെടുക്കൂ എന്നും ബംഗ്ലാദേശ് പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ വിദേശകാര്യ ഉപദേഷ്ടാവ് ഹുമയൂണ് കബീര് പറഞ്ഞു. ബംഗ്ലാദേശിന്റെ നീക്കം വലിയ പ്രാധാന്യമര്ഹിക്കുന്ന ഒന്നാണ്.
കാരണം, 2024-ല് ഷെയ്ഖ് ഹസീനയുടെ സര്ക്കാര് പുറത്തായതിനെത്തുടര്ന്ന്, പരമ്പരാഗതമായി അടുത്ത ബന്ധം പുലര്ത്തിയിരുന്ന ഇന്ത്യയുമായുള്ള ബംഗ്ലാദേശിന്റെ ബന്ധത്തില് വിള്ളല് വീണിരിക്കുകയാണ്. അതേസമയം, പ്രധാനമന്ത്രി താരിഖ് റഹ്മാന്റെ ന്യൂഡല്ഹി സന്ദര്ശന സാധ്യത മാറ്റിവെച്ചുകൊണ്ട് പാകിസ്ഥാനുമായും ചൈനയുമായും സഹകരണം ശക്തമാക്കാനുള്ള നീക്കത്തിലാണ് ധാക്ക.
ഇതിന്റെ ഫലമായി, ഏതെങ്കിലും ഒരു പ്രാദേശിക ബന്ധത്തെ മാത്രം അമിതമായി ആശ്രയിക്കുന്നതിന് പകരം തങ്ങളുടെ തന്ത്രപരമായ സാധ്യതകള് വിപുലീകരിക്കാന് ബംഗ്ലാദേശ് കൂടുതല് സന്നദ്ധത കാണിക്കുന്ന ഒരു വിദേശനയത്തിനുള്ള സാധ്യതയാണ് തെളിയുന്നത്. സൗദി അറേബ്യ, പാകിസ്ഥാന്, തുര്ക്കി എന്നീ രാജ്യങ്ങള് ഓഗസ്റ്റ് 7-നാണ് ‘മക്ക സംയുക്ത പ്രതിരോധ കരാറില്’ ഒപ്പുവെച്ചത്.
ഈ മൂന്ന് രാജ്യങ്ങളില് ഏതെങ്കിലുമൊന്നിനുനേരെയുണ്ടാകുന്ന സായുധ ആക്രമണം മൂന്നിനുമെതിരായ ആക്രമണമായി കണക്കാക്കുമെന്നും, ഒപ്പം ശക്തമായ പ്രതിരോധ സഹകരണവും കൂട്ടായ പ്രതിരോധ ശേഷിയും ആവശ്യമാണെന്നും കരാര് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഭാവിയില് ഇതൊരു വലിയ സുരക്ഷാ കൂട്ടായ്മയായി വളരുമോ എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ചര്ച്ചകള്ക്ക് ഈ കരാര് ഇതിനകം വഴിയൊരുക്കിയിട്ടുണ്ട്.
ഇതൊരു പ്രതിരോധ സ്വഭാവമുള്ളതും മറ്റ് രാജ്യങ്ങള്ക്ക് കൂടി ചേരാവുന്നതുമായ ഒരു സംവിധാനമാണെന്ന് പാകിസ്ഥാന് വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഈ കരാറില് ചേരുന്ന കാര്യം പരിഗണിക്കുന്നതായി ഈജിപ്തും സൂചന നല്കിയിട്ടുണ്ട്. പ്രതിരോധപരമായ ബാധ്യതകളുടെ ഭരണഘടനാപരവും നിയമപരവുമായ വശങ്ങള് കെയ്റോ പരിശോധിച്ചുവരികയാണ്. ഈജിപ്തിനെ സ്വാഭാവിക പങ്കാളിയായി വിശേഷിപ്പിച്ച് തുര്ക്കി പിന്തുണയ്ക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
അതേസമയം ഹുമയൂണ് കബീര് ഈ സാധ്യതയെ സാമ്പത്തിക-വ്യാപാര താല്പ്പര്യങ്ങളുമായി പ്രത്യേകം ബന്ധിപ്പിക്കുകയാണുണ്ടായത്. പാകിസ്ഥാനുമായുള്ള ബംഗ്ലാദേശിന്റെ വര്ദ്ധിച്ചുവരുന്ന സഹകരണവുമായി ഈ സമീപനം യോജിച്ചുപോകുന്നതാണ്. വ്യാപാരത്തിലും ജനങ്ങള് തമ്മിലുള്ള ബന്ധം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിലും ഇസ്ലാമാബാദുമായുള്ള ബന്ധം ധാക്ക ശക്തിപ്പെടുത്തുകയാണെന്നും ഈ സഹകരണത്തെ സാധാരണ നയതന്ത്ര നടപടിയായി കാണാമെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.
ഇസ്ലാമിക നാറ്റോ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഈ കൂട്ടായ്മയ്ക്ക് വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. സൗദി അറേബ്യ വമ്പിച്ച സാമ്പത്തിക-ഊര്ജ്ജ വിഭവങ്ങള് സംഭാവന ചെയ്യുകയും ഗള്ഫ് മേഖലയിലെ ഒരു പ്രധാന ശക്തിയായി തുടരുകയും ചെയ്യുന്നു. തുര്ക്കി വലിയൊരു സൈനിക ശക്തിയും നാറ്റോ അംഗത്വത്തിന്റെ നേട്ടങ്ങളും കൊണ്ടുവരുന്നു. വിപുലമായ സൈനിക പരിചയസമ്പത്തുള്ള പാകിസ്ഥാന് ആണവായുധ ശേഷിയുള്ള ഏക അംഗരാജ്യവുമാണ്.
ഈ കൂട്ടുകെട്ട് കരാറിന് കാര്യമായ തന്ത്രപരമായ പ്രാധാന്യം നല്കുന്നു. എന്നാല് ഇതേ വ്യത്യാസങ്ങള് തന്നെ കൂടുതല് ആഴത്തിലുള്ള ഏകോപനത്തിന് തടസമായേക്കാം. സൗദി അറേബ്യയ്ക്ക് ഇന്ത്യയുമായി സുപ്രധാന സാമ്പത്തിക ബന്ധങ്ങളുണ്ട്, ഒപ്പം അമേരിക്കയുമായും അടുത്ത ബന്ധം പുലര്ത്തുന്നു. ഇറാനുമായി തുര്ക്കിക്ക് സ്വന്തമായ ബന്ധമുണ്ട്, കൂടാതെ നാറ്റോ അംഗമെന്ന നിലയിലുള്ള ഉത്തരവാദിത്തങ്ങളും അവര്ക്കുണ്ട്.
റിയാദിന്റെയോ അങ്കാറയുടെയോ നിലപാടുകളുമായി എല്ലായ്പ്പോഴും ഒത്തുപോകാത്ത സുരക്ഷാ ആശങ്കകളും സാമ്പത്തിക താല്പ്പര്യങ്ങളും പാകിസ്ഥാനുമുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ, സഹകരണത്തിനായുള്ള ഒരു പുതിയ വേദി ഈ കരാര് സൃഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, ഇതൊരു സമ്പൂര്ണ്ണ സൈനിക സഖ്യമായി മാറുമോ എന്നത് കണ്ടറിയേണ്ടതാണ്.
സൗദി അറേബ്യ, പാകിസ്ഥാന്, തുര്ക്കി എന്നിവയുമായുള്ള അടുത്ത ബന്ധം ധാക്കയ്ക്ക് കൂടുതല് നയതന്ത്ര-സാമ്പത്തിക സാധ്യതകള് നല്കും. അതേസമയം, ബംഗ്ലാദേശിന്റെ ഉദ്ദേശ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ഇന്ത്യയുടെ ആശങ്കകള്ക്ക് ഇത് ആക്കം കൂട്ടിയേക്കാം. എന്നിരുന്നാലും, ഈ നീക്കത്തെ കേവലം ഇന്ത്യയുമായുള്ള ബന്ധത്തിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടില് മാത്രം നോക്കിക്കാണാന് ധാക്ക സാധ്യതയില്ല.
ഒരു ഇസ്ലാമിക് നാറ്റോയില് ചേരുന്നതിനെക്കുറിച്ചല്ല, മറിച്ച് തങ്ങള്ക്കായി എത്രത്തോളം തന്ത്രപരമായ ഇടം സൃഷ്ടിച്ചെടുക്കാം എന്നതിനെക്കുറിച്ചാണ് ധാക്ക പ്രധാനമായും ചിന്തിക്കുന്നത്. ചൈനയുമായി ശക്തമായ ബന്ധം സ്ഥാപിക്കാനും പാകിസ്ഥാനുമായുള്ള ബന്ധം പുനഃസ്ഥാപിക്കാനും അതേസമയം ഇന്ത്യയുമായുള്ള സങ്കീര്ണ്ണമായ ബന്ധം കൈകാര്യം ചെയ്യാനും രാജ്യം ഒരേസമയം ശ്രമിക്കുന്നുണ്ട്.
ആ വാതിലുകളൊന്നും അടച്ചുകളയാന് ധാക്ക ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ലെന്ന് കബീറിന്റെ അഭിപ്രായങ്ങള് വ്യക്തമാക്കുന്നു. മക്ക ചട്ടക്കൂടിലെ പങ്കാളിത്തം പ്രതിരോധ സഹകരണം, വ്യാപാരം, നയതന്ത്ര ഇടപെടലുകള് എന്നിവയ്ക്കായി ബംഗ്ലാദേശിന് മറ്റൊരു മാര്ഗ്ഗം കൂടി തുറന്നുനല്കിയേക്കാം. മധ്യപൂര്വ്വേഷ്യയിലും ദക്ഷിണേഷ്യയിലും സാമ്പത്തിക-രാഷ്ട്രീയ സ്വാധീനം വര്ദ്ധിച്ചുവരുന്ന രാജ്യങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം ശക്തിപ്പെടുത്താനും ഇതിലൂടെ സാധിക്കും.